۱۳۹۱/۷/۲۸
1:19
بازدید:1450
عترت
بررسي امامت حضرت جواد عليه السلام در خردسالي |
|
![](images/beluLine.jpg)
بررسي امامت حضرت جواد عليه السلام در خردسالي
حضرت امام محمّد تقى(ع) نهمين پيشواى شيعيان، يگانه فرزند حضرت رضا(ع) است که در روز دهم رجب سال 195 هجرى قمرى در مدينه چشم به ديدار جهان گشود. آن حضرت در هفت سالگى به مقام امامت رسيد، و در 25 سالگى به سجده شهادت نشست. در ميان امامان معصوم(ع) سه امام در خردسالى به امامت رسيدند: امام جواد(ع) در هفت سالگى، امام هادى(ع) در نُه سالگى و حضرت مهدى(عج) در پنج سالگى.
از اين رو، از همان عصر اين سؤال مطرح شد که با توجّه به مقام بسيار ارجمند امامت، چگونه انسانى در خردسالى به امامت مىرسد؟ چرا که دوران شکوفايى رشد و عقل در مردان، به طور معمول از پانزده سالگى شروع و در چهل سالگى به تکامل مىرسد. و نظر به اين که اين مسأله در مورد امامان(ع) نخستينبار در مورد حضرت جواد(ع) رخ داد، در آن عصر، از جنجالىترين مسأله روز بود.
حضرت رضا(ع) قبل از امامت امام جواد(ع) به بيان پاسخ اين سؤال مىپرداختند، و با روشنگرى و آگاهىبخشى، اذهان را روشن مىساختند.
گاهى اين مسأله به گونههاى ديگر، در نزد بستگان امامان(ع) مطرح مىشد، و آنها نيز به پاسخ آن مىپرداختند؛ به عنوان نمونه محدّث خبير کلينى از محمّد بن حسن بن عماد روايت مىکند که گفت: من در حضور على بن جعفر (عموى بزرگوار حضرت رضا(ع)) در مسجدالنّبى نشسته بودم، دو سال بود که در مسجد رسول خدا(ص) به درس او مىرفتم و از محضرش مستفيض مىشدم، يک روز ناگاه ديدم حضرت جواد(ع) در خردسالى در مسجدالنّبى(ص) به نزد على بن جعفر(ع) آمد، على بن جعفر(ع) تا آن حضرت را ديد، شتابان برخاست و با پاى برهنه و بدون ردا به سوى حضرت جواد(ع) رفت و دست او را بوسيد و به او احترام شايان نمود، حضرت جواد(ع) به او فرمود: «اى عمو، بنشين خدا تو را رحمت کند». على بن جعفر گفت: اى آقاى من چگونه بنشينم با اين که تو ايستادهاى؟ هنگامى که على بن جعفر به مجلس درس خود بازگشت، اصحاب و شاگردانش او را سرزنش کردند و به او گفتند: «تو عموى پدر حضرت جواد(ع) هستى، در عين حال با اين سن و سال، اين گونه در برابر حضرت جواد(ع) که خردسال است فروتنى مىکنى و دستش را مىبوسى و آن همه احترام شايان مىنمايى؟ على بن جعفر(ع) گفت: ساکت باشيد. آن گاه محاسن خود را به دست گرفت و گفت:
«اِذا کانَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ لَمْيُؤَهِّلْ هذَا الشَّيبَةَ وَ أَهَّلَ هذَا الْفَتى وَ وَضَعَهُ حَيْثُ وَضَعَهُ، اُنْکِرُ فَضْلَهُ، نَعُوذُ بِاللّهِ مِمّا تَقُولُونَ بَلْ اَنَا لَهُ عَبْدٌ؛ اگر خداوند صاحب اين ريش سفيد را شايسته (امامت) ندانست، و اين نوجوان را سزاوار دانست، و به او چنان مقامى داد، آيا من فضيلت او را انکار کنم؟ پناه به خدا از سخن نارواى شما. من غلام و برده او هستم و او مولاى من است».1
پاسخهاى امام رضا(ع) و امام جواد(ع)
عدّهاى در مورد امامت حضرت جواد(ع) در خردسالى، از حضرت رضا(ع) سؤال کردند، آن حضرت به آنها که به قرآن معتقد بودند، ماجراى نبوّت حضرت عيسى(ع) را در خردسالى به عنوان شاهد ذکر کرد، در اين مورد دو روايت را از فرهنگ روايى خود ذکر مىکنيم:
1ـ صفوان بن يحيى مىگويد: به حضرت رضا(ع) عرض کردم؛ قبل از تولّد حضرت جواد(ع) در مورد جانشين شما مىپرسيديم، مىفرمودى خداوند پسرى را به من عنايت مىکند. اکنون خداوند حضرت جواد(ع) را به شما داده است، و چشمهاى ما را به وجود او روشن نموده است، خداوند آن روز را که شما از دنيا برويد براى ما نياورد، ولى اگر حادثهاى رخ داد، به چه کسى رجوع کنيم؟ (امام بعد از شما کيست؟) حضرت رضا(ع) به پسرش حضرت جواد(ع) که در مقابلش ايستاده بود اشاره کرد و فرمود: «به اين مراجعه کنيد».
عرض کردم فدايت گردم، اين پسر سه سال دارد؟ فرمود: «وَ ما يَضُرُّهُ مِنْ ذلِکَ، فَقَدْ قامَ عيسى بِالْحُجَّةِ وَ هُوَ ابْنُ ثَلاثَ سِنِينً؛ چه مانعى دارد! عيسى سه ساله بود که به حجّت قيام کرد (و نبوّت خود را آشکار نمود».
2ـ خيرانى مىگويد: پدرم گفت در خراسان، در محضر حضرت رضا(ع) بودم، شخصى از آن حضرت پرسيد: «اگر براى شما پيشامدى رخ داد، پس از شما امام مردم کيست؟ امام رضا(ع) در پاسخ فرمود: «پسرم ابوجعفر (حضرت جواد) است». گويى پرسش کننده از شنيدن اين پاسخ ـ از اين رو که حضرت جواد(ع) کودک بود و حدود هفت سال داشت ـ قانع نشد، حضرت رضا(ع) به او فرمود: «خداوند حضرت عيسى(ع) را در کمتر از سنّ ابوجعفر (حضرت جواد) به عنوان پيامبر شريعت تازهاى برگزيد.2 بنابراين، چه مانعى دارد که همان خدا ابوجعفر را در خردسالى به امامت برساند. توضيح اين که: در آيه 30 سوره مريم به اين مطلب تصريح شده که حضرت عيسى(ع) در گهواره با بيان گويا چنين گفت: «اِنّي عَبْدُاللّهِ آتانِىَ الْکِتابَ وَ جَعَلَنِي نَبِيّا؛ من بنده خدايم، او کتاب آسمانى به من عنايت فرموده و مرا پيامبر قرار داده است».
بنابراين، وقتى حضرت عيسى در گهواره براى ابلاغ شريعت تازه به مقام پيامبرى برسد، چه اشکالى دارد که به اراده خداوند، حضرت جواد(ع) در هفت سالگى، به مقام رهبرى، آن هم در مورد شريعت پيامبر اسلام(ص) که بيش از دو قرن از آغاز آن با داشتن چندين رهبر مىگذرد، برسد.
مسأله امامت حضرت جواد(ع) در خردسالى، در عصر امامت حضرت جواد(ع) نيز مطرح بود، حتّى اين مسأله را از خود آن حضرت مىپرسيدند. گفتهاند شخصى همين سؤال را به صورت اعتراض از آن حضرت پرسيد، او در پاسخ فرمود: خداوند به داود(ع) وحى کرد تا پسرش سليمان را که در آن وقت کودک و چوپان بود، جانشين خود سازد، دانشمندان و عابدان بنىاسرائيل، آن را نپذيرفتند، و گفتند سليمان خردسال است. خداوند با نشان دادن اعجازى، شايستگى سليمان را آشکار ساخت، و همين امر موجب شد که عالمان و عابدان بنىاسرائيل نزد داود(ع) آمدند، و جانشينى سليمان را پذيرفتند.3
در موردى ديگر، امام جواد(ع) در پاسخ اعتراضکنندگان، اين آيه را خواند: «قُلْ هذِهِ سَبِيلِى اَدْعُوا اِلَى اللّهِ عَلى بَصِيرَةٍ اَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِى؛ بگو اين راه من است که من و پيروانم با بصيرت کامل همه مردم را به سوى خدا دعوت مىکنم».4
آن گاه امام جواد(ع) فرمود: «سوگند به خدا در آغاز بعثت، جز على(ع) از پيامبر(ص) پيروى نکرد، با اين که او در آن وقت نُه سال داشت، من نيز اکنون نُه سال دارم».5
استدلال امام جواد(ع) به ايمان آوردن حضرت على(ع) در نُه سالگى بر اين اساس است که حضرت على(ع) در اين سنّ و سال، پيرو کامل پيامبر(ص) بود، و شايستگى کسب ايمان کامل را پيدا کرد، با توجّه به اين که بر اساس روايات شيعه و اهلتسنّن، پيامبر(ص) در آغاز بعثت، در مجلسى که خويشانش را دعوت کرده بود، و در ميان آنها تنها على(ع) ايمان خود را آشکار ساخت، پيامبر(ص) در همان مجلس على(ع) را جانشين خود معرّفى نمود.6
تحليل و بررسى
در مورد پاسخ اين سؤال که چگونه انسان خُرد سال به مقام امامت مىرسد، ما دو راه در پيش داريم:
1ـ به آنان که به خداى قادر و حکيم معتقدند، مىگوييم: چه مانعى دارد خداوند با آن قدرت و حکمت مطلقهاى که دارد، براساس مصالحى، شخصى را در خردسالى به مقام نبوّت يا امامت برساند، چنان که مطابق قرآن، خداوند حضرت عيسى و يحيى(ع) را در دوران کودکى به مقام نبوّت رسانيد؛ و به استناد قرآن عيسى(ع) در گهواره سخن گفت و فرمود: «من بنده خدايم، خداوند به من کتاب آسمانى داد و مرا پيامبر نمود».7 و خداوند در مورد يحيى(ع) فرمود: «يا يَحيى خُذ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ و آتيناهُ الْحُکْمَ صَبِيّا؛8 اى يحيى! کتاب (خدا) را با قوّت بگير، و ما فرمان نبوّت را در کودکى به او داديم».
امام جواد(ع) براى يکى از ياران خود به نام على بن اسباط، به همين آيه استدلال کرد، و پس از ذکر آيه فرمود: «خداوند کارى را که در مسأله امامت کرده؛ همانند کارى است که در مسأله نبوّت کرده است، همان گونه که ممکن است خداوند حکمت را در چهل سالگى به انسانى بدهد، ممکن است که حکمت را در کودکى به انسانى ديگر عطا فرمايد».9
2ـ در طول تاريخ ديده شده است که برخى از کودکان رشد فکرى فوقالعادهاى داشتهاند، گاه افرادى در سنين کمتر از ده سال، نابغه شدهاند و از رشد و عقل و درک ممتاز و استثنايى برخوردار بودهاند، اين موضوع بيانگر آن است که شايستگى مقامهاى ارجمند، مانند مقام امامت براى بعضى از کودکان محال نيست که آن را غير ممکن سازد، در اين زمينه نمونههاى فراوان وجود دارد، که براى تقريب اذهان به ذکر نمونه زير مىپردازيم.
نمونهاى استثنايى از خردسالان نابغه
در حالات حسين بن عبد الله بن سينا معروف به شيخالرّئيس ابوعلى سينا، (373 ـ 427 هـ .ق) نقل کردهاند که خود در شرح حال خود گفت: «در ده سالگى آن قدر از علوم مختلف را فرا گرفتم که مردم بخارا از استعداد سرشار من، شگفتزده شده بودند، در دوازده سالگى بر مسند فتوا نشستم، و در شانزده سالگى کتاب قانون را در علم طبّ نوشتم، و بيمارى نوح بن منصور رئيس دولت سامانى را که همه اطبّاء از درمانش عاجز شده بودند، درمان نمودم. او به اين خاطر، امکانات فرهنگى بسيار در اختيارم گذاشت، شب و روز به بررسى و مطالعه پرداختم. هنگامى که به بيست و چهار سالگى رسيدم، همه علوم جهان را مىدانستم و چنين مىانديشيدم که علم و دانشى وجود ندارد که من به آن دست نيافته باشم».10
و تاريخ قبل و بعد از انقلاب نمونههاى فراوانى از اين نابغهها را به خود ديده است که هر کدام الگويى از قدرت خداوند است در افراد معمولى چه برسد به آنان که حجت خدايند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1) محمّد بن يعقوب کلينى، اصول کافى، ج1، ص322.
2) همان.
3 ) اقتباس از همان، ص383.
4 ) يوسف (12) آيه 108.
5 ) محمد بن يعقوب کلينى، اصول کافى، ج1، ص384.
6 ) قاضى نورالله شوشترى، احقاق الحق، ج4، ص62 (به نقل از مدارک متعدّد اهل تسنّن).
7 ) مريم(19) آيه 30.
8 ) مريم (19) آيه 12 ـ مطابق مفهوم بعضى از روايات، منظور از حکم در آيه بالا، مقام نبوّت است (اصول کافى، ج1، ص382).
9 ) محمد بن يعقوب کلينى، اصول کافى، ج1، ص494.
10 ) محدّث قمّى، الکُنى والالقاب، ج1، ص320 و 321.
انتهای پیام |
|